عیار طلا چیست؟ راهنمای کامل انواع عیار و روش تشخیص آن

اگر هنگام خرید طلا با عددهایی مثل ۷۵۰، ۹۱۶، ۵۸۵ یا ۹۹۹ روبه‌رو شده‌اید، احتمالاً برایتان سؤال شده که این اعداد چه معنایی دارند. عیار طلا در واقع میزان خلوص طلا را نشان می‌دهد؛ یعنی مشخص می‌کند چه مقدار از وزن یک قطعه، طلای خالص است.

شناخت عیار به شما کمک می‌کند تفاوت طلاهای مختلف را بهتر بفهمید، قیمت آن‌ها را منطقی‌تر مقایسه کنید و بدانید عدد حک‌شده روی طلا دقیقاً چه اطلاعاتی به شما می‌دهد.

عیار طلا چیست؟

عیار طلا معیاری برای نشان دادن میزان طلای خالص موجود در یک آلیاژ است.

طلای خالص فلزی نسبتاً نرم است و به همین دلیل برای ساخت بسیاری از زیورآلات، آن را با فلزات دیگری مانند نقره، مس یا فلزات دیگر ترکیب می‌کنند. مقدار طلای موجود در این ترکیب، عیار آن را مشخص می‌کند.

برای مثال، در طلای ۱۸ عیار از هر ۲۴ قسمت وزنی، ۱۸ قسمت طلاست و بقیه را فلزات دیگر تشکیل می‌دهند.

همین مقدار را می‌توان به صورت عددی در مقیاس هزار هم نشان داد:

۱۸ عیار = ۷۵۰ در هزار = ۷۵ درصد طلای خالص

بنابراین اگر یک قطعه طلای ۱۰ گرمی عیار ۷۵۰ داشته باشد:

۱۰ × ۷۵۰ ÷ ۱۰۰۰ = ۷.۵ گرم

یعنی در آن، به‌صورت اسمی ۷.۵ گرم طلای خالص وجود دارد.

پس یک نکته مهم را به خاطر داشته باشید:

وزن و عیار دو چیز متفاوت هستند.

وزن می‌گوید قطعه چند گرم است و عیار نشان می‌دهد چه مقدار از آن وزن را طلای خالص تشکیل می‌دهد.

عیار طلا با چه عددی نشان داده می‌شود؟

معمولاً به دو شکل عیار طلا را می‌توانیم بینیم: عیار بر مبنای ۲۴ و خلوص بر مبنای هزار.

1. عیار بر مبنای ۲۴

در این روش، خلوص طلا با عددی بین ۱ تا ۲۴ بیان می‌شود و معمولاً حرف K یا عبارت Karat کنار آن می‌آید.

مثلاً:

• ۲۴K
• ۲۲K
• ۱۸K
• ۱۴K
• ۹K

مبنای این سیستم ۲۴ قسمت وزنی است. برای نمونه، ۱۸K یعنی ۱۸ قسمت از ۲۴ قسمت، طلاست.

2. خلوص بر مبنای هزار

در روش دیگر، مقدار طلای خالص در هر ۱۰۰۰ قسمت وزنی مشخص می‌شود.

برای مثال:

• ۳۷۵ یعنی ۳۷.۵ درصد طلا
• ۵۸۵ یعنی ۵۸.۵ درصد طلا
• ۷۵۰ یعنی ۷۵ درصد طلا
• ۹۱۶ یعنی ۹۱.۶ درصد طلا
• ۹۹۹ یعنی ۹۹.۹ درصد طلا
• ۹۹۹.۹ یعنی ۹۹.۹۹ درصد طلا

LBMA نیز خلوص طلا را به صورت «قسمت در هزار» تعریف می‌کند و نمونه‌هایی مانند ۹۹۹.۹ را برای طلای با خلوص بسیار بالا ذکر می‌کند.

بنابراین وقتی روی یک قطعه عدد ۷۵۰ می‌بینید، منظور ۷۵۰ گرم طلا نیست؛ بلکه یعنی از هر ۱۰۰۰ قسمت وزنی آن آلیاژ، ۷۵۰ قسمت طلای خالص است.

عیار طلا چگونه محاسبه می‌شود؟

برای تبدیل عیار به عدد خلوص، می‌توان از این فرمول استفاده کرد:

عدد خلوص = عیار ÷ ۲۴ × ۱۰۰۰

مثلاً برای طلای ۱۸ عیار:

۱۸ ÷ ۲۴ × ۱۰۰۰ = ۷۵۰

پس طلای ۱۸ عیار همان طلای ۷۵۰ در مقیاس هزار است.

برای تبدیل برعکس نیز داریم:

عیار = عدد خلوص × ۲۴ ÷ ۱۰۰۰

مثلاً:

۷۵۰ × ۲۴ ÷ ۱۰۰۰ = ۱۸

جدول تبدیل عیار طلا

با جدول زیر نحوه تبدیل عیار را بهتر متوجه می‌شوید.

درصد طلای خالص	خلوص در مقیاس هزار	عیار
۳۷.۵٪	۳۷۵	عیار ۹
۴۱.۷٪	۴۱۷	عیار ۱۰
حدود ۵۸.۳ تا ۵۸.۵%	حدود ۵۸۳ تا ۵۸۵	عیار ۱۴
۷۵%	۷۵۰	عیار ۱۸
حدود ۹۱.۶ تا ۹۱.۷%	حدود ۹۱۶ تا ۹۱۷	عیار ۲۲
خلوص بسیار بالا	نزدیک به ۱۰۰۰	عیار ۲۴

تفاوت‌های جزئی در اعدادی مانند ۵۸۳ و ۵۸۵ یا ۹۱۶ و ۹۱۷ می‌تواند به استاندارد و شیوه علامت‌گذاری در بازارهای مختلف مربوط باشد. LBMA برای نمونه ۳۷۵، ۵۸۵، ۷۵۰ و ۹۱۶ را به‌ترتیب برای ۹، ۱۴، ۱۸ و ۲۲ عیار ذکر می‌کند.

تفاوت ۵۸۳ و ۵۸۵ چیست؟

۱۴ عیار از نظر ریاضی برابر با ۵۸۳٫۳۳ در مقیاس هزار است؛ یعنی حدود ۵۸٫۳۳٪ از وزن آلیاژ را طلای خالص تشکیل می‌دهد. با این حال، ۵۸۵ نیز به‌عنوان یک نشان خلوص رایج در برخی استانداردها و بازارهای تجاری برای طلای ۱۴ عیار استفاده می‌شود.

بنابراین اگر روی یک قطعه طلا عدد ۵۸۳ یا ۵۸۵ دیدید، صرفاً با توجه به این عدد نمی‌توان درباره اصل یا تقلبی بودن طلا قضاوت کرد؛ برای تشخیص دقیق عیار، باید از روش‌های معتبر آزمایش استفاده شود.

انواع عیار طلا کدام‌اند؟

عیارهای مختلف طلا برای کاربردهای متفاوتی استفاده می‌شوند. مهم‌ترین عیارهایی که ممکن است هنگام خرید طلا با آن‌ها روبه‌رو شوید عبارت‌اند از:

طلای ۲۴ عیار

۲۴ عیار بالاترین عیار در سیستم ۲۴ قسمتی است.

از نظر محاسباتی، ۲۴ عیار معادل ۱۰۰۰ در هزار است؛ اما در محصولات تجاری، طلای با خلوص بسیار بالا معمولاً با اعدادی مانند ۹۹۹ یا ۹۹۹.۹ مشخص می‌شود.

برای مثال، طلای ۹۹۹.۹ دارای ۹۹.۹۹ درصد خلوص است. LBMA نیز ۹۹۹.۹ را یکی از سطوح رایج خلوص بسیار بالای طلا معرفی می‌کند.

طلای با خلوص بالا نسبت به آلیاژهای کم‌عیار نرم‌تر است و به همین دلیل همه محصولات طلا الزاماً با ۲۴ عیار ساخته نمی‌شوند.

طلای ۲۲ عیار

این نوع طلا حدود ۹۱.۶ درصد طلای خالص دارد و معمولاً با عدد ۹۱۶یا اعداد نزدیک به آن شناخته می‌شود.

این عیار در برخی بازارهای جهان برای زیورآلات و سکه‌های طلا استفاده می‌شود.

طلای ۱۸ عیار

طلای ۱۸ عیار همان ۷۵۰ است و دارای ۷۵ درصد طلای خالص است.

این عیار در بازار ایران اهمیت زیادی دارد و بسیاری از مصنوعات طلا با عیار ۷۵۰ عرضه می‌شوند.

طلای ۱۴ عیار

طلای ۱۴ عیار حدود ۵۸.۳ درصد طلای خالص دارد و در برخی بازارها با ۵۸۵ نیز مشخص می‌شود.

به دلیل سهم بیشتر فلزات دیگر، چنین آلیاژی معمولاً از طلای با عیار بالاتر سخت‌تر است.

طلای ۹ عیار

طلای ۹ عیار دارای ۳۷.۵ درصد طلای خالص است و با عدد ۳۷۵ شناخته می‌شود.

این عیار در بعضی کشورها برای زیورآلات رایج است. بنابراین پایین‌تر بودن عیار، به‌تنهایی به معنی تقلبی بودن طلا نیست؛ قوانین و استانداردهای بازار موردنظر نیز اهمیت دارند.

بالاترین عیار طلا کدام است؟

اگر از سیستم ۲۴ قسمتی صحبت کنیم، ۲۴ عیار بالاترین عیار طلا است.

اما اگر درباره میزان خلوص دقیق صحبت کنیم، باید به عددی که در مقیاس هزار درج شده توجه کرد. برای مثال:

• ۹۹۹ = ۹۹.۹٪ خلوص
• ۹۹۹.۹ = ۹۹.۹۹٪ خلوص
• ۹۹۹.۹۹ = ۹۹.۹۹۹٪ خلوص

بنابراین بهتر است «۲۴ عیار» را با «۱۰۰ درصد خلوص واقعی» یکی ندانیم. در بازار، خلوص طلا با عددهای دقیق‌تری مانند ۹۹۹ و ۹۹۹.۹ بیان می‌شود.

پایین‌ترین عیار طلا کدام است؟

نمی‌توان یک عدد مشخص را به عنوان پایین‌ترین عیار طلا در تمام دنیا معرفی کرد.

دلیلش این است که حداقل عیاری که در یک کشور یا بازار می‌تواند با عنوان طلا عرضه شود، ممکن است با کشور دیگری تفاوت داشته باشد.

برای مثال، عیارهای پایین‌تر از ۱۸ عیار در برخی بازارهای جهان برای زیورآلات رایج هستند. بنابراین نباید تصور کرد هر طلای کمتر از ۱۸ عیار حتماً تقلبی است.

در واقع دو موضوع را باید از هم جدا کرد:

کم‌عیار بودن ≠ تقلبی بودن

ممکن است یک قطعه عیار مشخص و قانونی داشته باشد، اما عیار آن کمتر از عیاری باشد که شما انتظار داشته‌اید.

عیار استاندارد طلا در ایران چند است؟

در قوانین مربوط به مصنوعات فلزات گران‌بها در ایران، چند عیار رسمی برای مصنوعات طلا ذکر شده است؛ از جمله ۹۱۶.۶۶ (۲۲ عیار)، ۷۵۰ (۱۸ عیار) و ۵۸۳.۳۳ (۱۴ عیار). همچنین برای کالاهای صنعتی و غیرزینتی، عیار ۵۸۳.۳۳ (۱۴ عیار) در همان قانون ذکر شده است.

بنابراین عبارت «تمام طلای استاندارد در ایران فقط ۱۸ عیار است» دقیق نیست.

با این حال، طلای ۷۵۰ یا ۱۸ عیار یکی از مهم‌ترین و رایج‌ترین عیارها در بازار ایران است.

همچنین باید توجه داشت که الزامات مربوط به نوع محصول یا شیوه عرضه می‌تواند متفاوت باشد؛ بنابراین نباید مقررات مربوط به یک نوع محصول را به تمام انواع طلا تعمیم داد.

عیار چه تأثیری بر قیمت طلا دارد؟

هرچه عیار بالاتر باشد، در وزن مساوی مقدار طلای خالص بیشتری در قطعه وجود دارد. به همین دلیل عیار یکی از عوامل مهم در ارزش‌گذاری طلاست.

برای مثال دو قطعه ۱۰ گرمی را در نظر بگیرید:

قطعه اول: عیار ۷۵۰

۱۰ × ۷۵۰ ÷ ۱۰۰۰ = ۷.۵ گرم طلای خالص

قطعه دوم: عیار ۵۸۵

۱۰ × ۵۸۵ ÷ ۱۰۰۰ = ۵.۸۵ گرم طلای خالص

هر دو قطعه ۱۰ گرم وزن دارند، اما مقدار طلای خالص آن‌ها متفاوت است.

بنابراین هنگام مقایسه قیمت دو قطعه طلا، فقط به وزن نگاه نکنید؛ عیار نیز باید در محاسبه ارزش در نظر گرفته شود.

اگر می‌خواهید روش محاسبه قیمت طلای آب‌شده را با فرمول و مثال عددی ببینید، می‌توانید به مقاله قیمت طلای آب‌شده چگونه محاسبه می‌شود مراجعه کنید.

آیا عیار بالاتر همیشه بهتر است؟

خیر.

عیار بالاتر یعنی مقدار طلای خالص بیشتر، اما این موضوع الزاماً به معنی مناسب‌تر بودن آن برای هر کاربرد نیست.

طلای خالص‌تر نرم‌تر است و به همین دلیل ممکن است برای برخی زیورآلاتی که مرتب استفاده می‌شوند، آلیاژهای دارای فلزات دیگر انتخاب مناسب‌تری باشند.

در نتیجه هنگام انتخاب طلا باید به کاربرد آن نیز توجه کرد.

ویژگی کلی	خلوص تقریبی	عیار
خلوص بیشتر و معمولاً نرم‌تر	بسیار بالا	۲۴
خلوص بالا	حدود ۹۱.۶%	۲۲
تعادل بین خلوص و استحکام	۷۵%	۱۸
سهم بیشتر فلزات آلیاژی و معمولاً استحکام بیشتر	حدود ۵۸.۵%	۱۴
سهم بیشتر فلزات دیگر	۳۷.۵%	۹

پس بالاترین عیار لزوماً بهترین عیار برای همه کاربردها نیست.

عیار طلا چه تأثیری بر رنگ آن دارد؟

رنگ طلا به‌تنهایی نمی‌تواند عیار آن را مشخص کند.

طلای خالص رنگ زرد مشخصی دارد، اما وقتی طلا با فلزات دیگر آلیاژ می‌شود، رنگ آن نیز می‌تواند تغییر کند. به همین دلیل طلا می‌تواند به رنگ‌های زرد، سفید، رز و رنگ‌های دیگر تولید شود. سایت LBMA نیز توضیح می‌دهد که استفاده از عناصر مختلف در آلیاژ می‌تواند رنگ‌های متفاوتی در طلا ایجاد کند.

بنابراین این تصور که «هرچه طلا زردتر باشد، عیار آن بیشتر است» درست نیست.

برای تشخیص عیار باید به اطلاعات معتبر و در صورت نیاز به آزمایش عیارسنجی تکیه کرد.

روش‌های تشخیص عیار طلا چیست؟

روش‌های مختلفی برای بررسی عیار طلا وجود دارد و میزان دقت و محدودیت آن‌ها یکسان نیست.

۱. بررسی عدد حک‌شده روی طلا

ممکن است روی یک قطعه طلا عددی مانند ۷۵۰، ۵۸۵ یا ۹۱۶ حک شده باشد.

این عدد می‌تواند اطلاعات اولیه خوبی درباره عیار قطعه بدهد، اما به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که قطعه واقعاً همان عیار را دارد.

در خرید طلا باید اطلاعات روی قطعه را در کنار فاکتور، مشخصات فروشنده و سایر شواهد بررسی کرد.

۲. روش سنگ محک و اسید

سنگ محک یکی از روش‌های سنتی بررسی عیار طلاست.

در این روش نمونه طلا روی سنگ مخصوص کشیده می‌شود و واکنش آن با نمونه‌های استاندارد و اسیدهای مخصوص مقایسه می‌شود.

سایت GIA این روش را یکی از روش‌های نسبتاً ساده برای بررسی خلوص طلا معرفی می‌کند، اما تأکید دارد که کار با اسید نیازمند رعایت نکات ایمنی و مهارت است.

بنابراین این روش را نباید به عنوان یک آزمایش خانگی ساده و بی‌خطر در نظر گرفت.

۳. دستگاه XRF

XRF یکی از روش‌های غیرمخرب برای بررسی ترکیب فلزات است.

این دستگاه می‌تواند عناصر موجود در نمونه را بررسی کند و از روی ترکیب آن‌ها اطلاعاتی درباره خلوص طلا ارائه دهد.

با این حال، هر روش اندازه‌گیری محدودیت‌های خودش را دارد و نتیجه باید با توجه به نوع قطعه و شرایط آزمایش تفسیر شود. پژوهش GIA نیز روش‌هایی مانند XRF و Touchstone را بررسی کرده و نشان داده است که هرکدام محدودیت‌های خاص خود را دارند.

۴. Fire Assay یا عیارسنجی حرارتی

Fire Assay از روش‌های دقیق عیارسنجی طلاست، اما برخلاف XRF یک روش مخرب محسوب می‌شود و برای نمونه‌های آزمایشگاهی و عیارسنجی تخصصی کاربرد دارد.

LBMA نیز Fire Assay را از روش‌های سنتی تعیین دقیق خلوص طلا معرفی می‌کند.

آیا عدد حک‌شده روی طلا برای اثبات اصالت کافی است؟

خیر.

فرض کنید روی یک قطعه عدد ۷۵۰ حک شده باشد. این عدد به شما می‌گوید قطعه با عیار ۷۵۰ معرفی شده است؛ اما به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که قطعه واقعاً همین میزان خلوص را دارد.

در نتیجه هنگام خرید طلا بهتر است موارد زیر را در کنار هم بررسی کنید:

• عیار درج‌شده روی قطعه
• مشخصات و کدهای مربوط به قطعه، در صورت وجود
• فاکتور معتبر
• اعتبار فروشنده
• تطابق مشخصات فاکتور با قطعه
• و در صورت وجود تردید، عیارسنجی تخصصی

این موضوع به یک تفاوت مهم منجر می‌شود:

عیار طلا با اصالت طلا یکی نیست.

عیار درباره میزان خلوص صحبت می‌کند؛ اصالت درباره این است که آیا قطعه واقعاً همان چیزی است که ادعا می‌شود.

برای آشنایی بیشتر با روش‌های تشخیص اصالت، می‌توانید مقاله «تشخیص طلای اصل از تقلبی» را نیز مطالعه کنید.

آیا می‌توان عیار طلا را در خانه تشخیص داد؟

روش‌هایی مانند آهنربا، بررسی رنگ، صدای طلا یا حتی گاز گرفتن آن در فضای اینترنت زیاد پیشنهاد می‌شوند، اما هیچ‌کدام به‌تنهایی نمی‌توانند عیار دقیق طلا را مشخص کنند.

برای مثال، رنگ طلا به ترکیب آلیاژ وابسته است و آهنربا نیز نمی‌تواند مشخص کند که یک قطعه دقیقاً ۱۸، ۱۴ یا ۲۲ عیار است.

حتی روش‌های تخصصی‌تر نیز محدودیت‌هایی دارند. پژوهش GIA درباره روش‌های تعیین میزان طلای موجود در مصنوعات نشان داده است که روش‌های مختلف، از جمله چگالی، Touchstone و XRF، هرکدام محدودیت‌های خاص خود را دارند.

بنابراین اگر قرار است برای خرید یا فروش یک قطعه باارزش تصمیم بگیرید، به آزمایش‌های خانگی اکتفا نکنید.

تفاوت عیار طلا در مصنوعات، شمش و طلای آب‌شده چیست؟

اصل مفهوم عیار در همه این موارد یکی است: عیار میزان طلای خالص موجود در آلیاژ را نشان می‌دهد.

اما عیارهای رایج و استانداردهای مربوط به هر محصول می‌توانند متفاوت باشند.

برای مثال، بسیاری از مصنوعات طلا در ایران با عیار ۷۵۰ شناخته می‌شوند، در حالی که شمش‌ها و برخی محصولات سرمایه‌گذاری می‌توانند خلوص بسیار بالاتری مانند ۹۹۹ یا ۹۹۹.۹ داشته باشند.

در مورد طلای آب‌شده نیز نباید فقط از روی ظاهر یا وزن درباره عیار آن قضاوت کرد. عیار آن باید بر اساس اطلاعات و عیارسنجی مربوط به همان قطعه مشخص شود.

همچنین برای آشنایی پایه‌ای با خود طلای آب‌شده، مقاله طلای آب‌شده چیست؟را بخوانید.

اشتباهات رایج درباره عیار طلا

به موارد زیر توجه کنید.

عیار بالاتر یعنی طلا اصل‌تر است

نه. عیار میزان خلوص را نشان می‌دهد و به‌تنهایی اصالت قطعه را ثابت نمی‌کند.

عدد ۷۵۰ یعنی ۷۵۰ گرم طلا

خیر. ۷۵۰ یعنی از هر ۱۰۰۰ قسمت وزنی آلیاژ، ۷۵۰ قسمت طلای خالص است.

۲۴ عیار یعنی حتماً ۱۰۰ درصد طلای خالص

۲۴ عیار بالاترین عیار در سیستم ۲۴ قسمتی است؛ اما برای بیان خلوص واقعی محصولات تجاری از اعداد دقیق‌تری مانند ۹۹۹ و ۹۹۹.۹ استفاده می‌شود.

هر طلای زردرنگی عیار بالایی دارد

خیر. رنگ طلا به ترکیب آلیاژ نیز وابسته است.

طلای کمتر از ۱۸ عیار تقلبی است

خیر. عیارهای پایین‌تر در برخی بازارها کاملاً رایج و قانونی هستند.

عدد حک‌شده روی طلا همیشه قابل اعتماد است

خیر. عدد حک‌شده اطلاعات مهمی می‌دهد، اما به‌تنهایی جای عیارسنجی و بررسی سایر مدارک را نمی‌گیرد.

وزن طلا به‌تنهایی برای تعیین ارزش کافی است

خیر. برای مقایسه ارزش، عیار نیز باید در نظر گرفته شود؛ چون مقدار طلای خالص در وزن یکسان می‌تواند متفاوت باشد.

جمع‌بندی

عیار طلا نشان می‌دهد چه مقدار از یک آلیاژ را طلای خالص تشکیل می‌دهد.

برای مثال، طلای ۱۸ عیار با عدد ۷۵۰ مشخص می‌شود؛ یعنی در هر ۱۰۰۰ قسمت وزنی، ۷۵۰ قسمت طلای خالص وجود دارد.

از عیارهای رایج می‌توان به ۹، ۱۴، ۱۸، ۲۲ و ۲۴ عیار اشاره کرد. در مقیاس هزار نیز اعدادی مانند ۳۷۵، ۵۸۵، ۷۵۰، ۹۱۶ و ۹۹۹ را می‌بینیم.

هرچه عیار بیشتر باشد، مقدار طلای خالص در وزن برابر بیشتر است؛ اما عیار بالاتر لزوماً برای هر کاربردی انتخاب بهتری نیست. همچنین رنگ طلا، وزن یا عدد حک‌شده روی آن به‌تنهایی نمی‌تواند اصالت و عیار واقعی قطعه را ثابت کند.

بنابراین هنگام خرید یا فروش طلا، بهتر است عیار، وزن، مشخصات قطعه، فاکتور و اعتبار فروشنده را در کنار هم بررسی کنید.

سوالات متداول